Riv ikkje historia om Vigra Kringkastar

Du leser nå et leserinnlegg som uttrykker innsenderens mening.

Slik eg har forstått det, har Riksantikvaren no godkjent at Vigra Kringkastar har nasjonal verdi – særleg den eldste historia frå 1876 til 1948, knytt til fiskeri, tele/kringkasting og krigshistorie. Det er ei viktig og gledeleg anerkjenning.

Men historia stoppar ikkje i 1948.

Den analoge kringkastingshistoria – AM, FM og TV – er framleis ikkje godkjent som nasjonal kulturhistorie. Det er denne delen av historia eg vil løfte fram. Eg kan ikkje forstå at ikkje også dette er viktig norsk tele- og kringkastingshistorie.

Dette er ei historie som blei avslutta så seint som i desember 2019, då den siste AM-sendaren på Ingøy i Finnmark blei slått av. FM-nettet blei sløkt i 2017. Ei heil teknologisk epoke er dermed over – og ho er enno ikkje godt nok dokumentert.

Vi som var med på denne historia, er i ferd med å falle frå.

Har kjempa i over 30 år

Vi har jobba i over 30 år for å få fram heile historia knytt til Vigra Kringkastar. Eg set stor pris på at Riksantikvaren no anerkjenner den eldste historia. For det arbeidet fortener særleg Ola Hjelen og grunneigarane Johan og Olger Arne stor ære.

Men eg har blitt 78 år. Eg er den einaste att av dei som starta denne kampen.

Svært mange viktige støttespelarar er døde. Turid lever framleis og nærmar seg 100 år. Eg ønskjer inderleg at ho skal få oppleve at også sendarbygget frå 1948 blir teke vare på.

Far hennar, Oskar Stinessen, var pioneren som gjorde Vigra Kringkastar til ein nasjonal storsendar. Han var ordførar på Vigra og motstandsmann under krigen.

Ei historie om fridom

Eg ønskjer at sendarbygget skal kunne brukast vidare i kampen for fridomen – ikkje berre for oss i Norge, men for heile verda. Radiobølgene nådde langt utover landegrensene. Det gjorde også betydninga av det arbeidet som blei gjort her ute.

Kanskje kunne bygget ein dag bli brukt til programproduksjon og formidling om demokrati, ytringsfridom og kampen mot undertrykking.

For meg er dette personleg.

Onkelen min, Jon Arne Austnes, døydde berre 23 år gammal som «Nacht und Nebel»-fange i Sonnenburg i Tyskland under krigen. Etter krigen låg grava hans i Polen, bak jernteppet. Kona mi og eg var dei første som fekk besøke grava hans i Slonsk.

Det er kanskje der motivasjonen min kjem frå.

Kvifor rive når bygget kan brukast?

Eg forstår ikkje kvifor Telenor vil bruke millionar på riving og opprydding, framfor å bruke dei same pengane på etterbruk, historie og fridomsformidling.

Eg slit også med å forstå dersom rikspolitikarane og Riksantikvaren lar sendarbygget frå 1948 bli rive.

For dette handlar ikkje berre om eit gammalt bygg.

Det handlar om ei unik norsk historie. Dette er historia som står i fare. 

Viktige årstal og milepålar

• 1925–1948: Eldste historie knytt til museumsområdet – godkjent som nasjonal verdi
• 1948–2017: Nyare historie knytt til sendarbygget frå 1948 – ikkje godkjent

Sendarbygget frå 1948

• «Nye Vigra Kringkastar» blei opna av kong Haakon VII
• Vigra utvikla seg til ein nasjonal storsendar for fiskeflåten
• Herifrå blei AM, FM og TV-tenester bygde opp og drifta for store delar av Møre og Romsdal

Teknisk og historisk utvikling

• 1948–1984: EB-sendar på 100 kW – norskbygd under krigen
• 1959–1963: Drift og mating av Reinsfjell FM-sendar
• 1963–1967: Drift av TV- og FM-sendarar med bemanna vaktteneste
• 1967–1984: Driftskontroll for FM- og TV-nett i fylket
• 1985–1990: Ny Telefunken-sendar på 100 kW
• 1996–2002: Norkring driftar kringkastingstenester for NRK, TV 2, P4, TV Sunnmøre og TV Nordvest

Kampen om bygget

• 2011: Vigra-sendaren stoppa, masta felt
• 2014–2018: Norkring søkte om riving
• 2018: Midlertidig freding frå fylkeskonservatoren
• 2020–2025: Nasjonal fredingssak starta
• 2026: Riksantikvaren godkjenner den eldste historia – men ikkje historia knytt til sendarbygget frå 1948

Ingen andre kan vise dette fysisk

Eldsjelene og venneforeininga har samla dokumentasjon og teknisk utstyr frå heile Møre og Romsdal inne i sendarbygget frå 1948.

Der finst historia til:

• NRK AM, FM og TV
• TV 2
• P4
• TV Sunnmøre
• TV Nordvest

Vi kan fysisk vise fram heile den analoge kringkastingshistoria – akkurat der ho skjedde.

Det kan ingen andre i Norge.

Teknisk Museum i Oslo kan vise utstyr og bilete. Men dei kan ikkje vise sjølve staden der historia blei skapt. Mister vi sendarbygget frå 1948, mistar vi også moglegheita til å formidle heile denne historia – frå fiskeri og krigshistorie til radio og fjernsyn. Berre digitale spor er ikkje nok.